content

Rhoon

Rhoon is van oorsprong een heerlijkheid. Vanaf 1683 waren leden van de familie Bentinck leenheer of ambachtsheer, totdat de heerlijkheid in 1830 in het bezit kwamen van Anthony van Hoboken, reder en koopman te Rotterdam.

Geschiedenis

Wat het ontstaan van Rhoon betreft, verwijst men op talrijke plaatsen in de literatuur naar 1199, het jaar waarin Biggo van Duiveland een plaat in de Oude Maas met het recht van aanwas in leen ontvangt van Dirk VII, graaf van Holland. In 1299 verheft graaf Jan I het ambacht Roden tot een hoge heerlijkheid. Hieraan was een aantal heerlijke rechten verbonden, waarvan de lage en hoge jurisdictie de belangrijkste zijn. Dit hield in dat er een eigen bestuur, rechtspraak en wetgeving gold binnen de grenzen van de heerlijkheid. Haar bezitter droeg de titel van vrijheer en bezat het recht om baljuw, leenmannen, schout, schepenen, dijkgraaf, heemraden, secretaris en bode te benoemen. Niemand mocht zich binnen het rechtsgebied 'met de woon' vestigen zonder toestemming van de vrijheer.

De lage jurisdictie werd uitgeoefend door schout en schepenen, d.w.z. dat zij als lage vierschaar de kleine overtredingen bestraften. De hoge jurisdictie was de taak van de baljuw en leenmannen, (met secretaris en bode), die hun vierschaar spanden op het slot te Rhoon in een zaal welke de naam 'criminele vierschaar' droeg. Dit college berechtte lijfstraffelijke zaken en halsmisdaden (=halsrecht). De vrijheer moest zorgen voor een gevangenis en een gerechtsplaats voor openbare lijfstraffen. Na 1720 zijn er geen publieke straffen meer uitgevoerd. Het bestuur van de afzonderlijke polders was opgedragen aan een dijkgraaf en heemraden.

In Rhoon bezat de heer tevens het patronaatsrecht. Dit van oorsprong canonieke recht was eigendom van elke kerkstichter of diegene, die het terrein voor de kerk en het kerkhof beschikbaar had gesteld, de kerkbouw had bekostigd en een pastoriefonds en kerkfabriek had gesticht. De eigenaar had het recht om de pastoor of predikant aan te wijzen en voor benoeming voor te dragen. Later werd dit uitgebreid met het recht om een ambt te begeven (collatierecht). De begrippen collatie- en patronaatsrecht omvatten dan zowel het recht van presentatie als van benoeming. In 1922 zijn de patronaats- of collatierechten, die nog in handen berustten van particulieren, afgeschaft in de Grondwet.

Het geslacht van Duiveland heeft bijna vijf eeuwen de toon aangegeven in Rhoon. Van het slot wordt vermeld, dat het in 1432 gebouwd werd in de plaats van een oud kasteel, dat tengevolge van de St. Elisabethsvloed in 1421 zwaar was geteisterd. De heren van Rhoon hebben in de Bourgondische tijd hun heerlijke rechten behouden. Als trouwe katholieken bleven ze beschermheer van de Roomskatholieke kerk en godsdienst. Hoewel de kerk na de Hervorming in protestantse handen geraakte, bleven het patronaatsrecht en het familiegraf gehandhaafd. Zo ook de katholieke eredienst. Vanaf 1620 oefenden jezuïtenpaters als slotkapelaan katholieke erediensten uit op het kasteel, onder bescherming van de heren van Rhoon en Valkenstein, die katholiek gebleven waren. Kritiek op deze situatie kwam vooral van de kant van de classis. Men klaagde over de vergaderingen van de paapsgezinden die 'superstitien en afgoderijen plegen'. Als reactie hierop en om de 'stouticheijt van de papisten' tegen te gaan, werden plakkaten uitgevaardigd, die weinig effect sorteerden. Met de komst van de protestantse familie Bentinck in 1683 kwam hieraan een einde. De Rooms-Katholieken beschikten over middelen cm een eigen kerk te bouwen, de huidige Willibrorduskerk.

Tijdens de laatste heren van het geslacht Van Duiveland braken financieel zware tijden aan. Het was Pieter VIII, die zich in 1676 tot de Staten van Holland moest richten met een 'request Lot mainteneering onser adelijck oude familie, die jegenswoordich in deser swaere tijden' geen kans meer zag het hoofd boven water te houden. Zijn zoon Pieter IX, reeds heer van Pandrecht, was uiteindelijk in 1683 genoodzaakt de heerlijkheden Rhoon en Pendrecht te verkopen aan Hans Willem Bentinck, heer van Drimmelen. Deze was een gunsteling van stadhouder Willem III, die dan ook persoonlijk borg stond voor de koopsom van fl. 145.000. Bovendien verhief de stadhouder in 1689 Bentinck tot Graaf van Portland. Tot 1830 bleef de heerlijkheid in het bezit van de familie Bentinck, die het kasteel niet permanent bewoonde. In dat jaar waren de financiële omstandigheden dermate bedroevend geworden, dat de heerlijkheden Rhoon en Pendrecht met inbegrip van alle rechten en bezittingen verkocht werden aan de Rotterdamse koopman en reder Anthony van Hoboken. In 1913 stierf de laatste Heer van Rhoon en Pendrecht, Edward van Hoboken. In 1916 werd de heerlijkheid omgezet in de NV 'ter Exploitatie van Onroerende Goederen, Rhoon, Pendrecht en Cortgene'.

Bronnen

Het Stadsarchief Rotterdam heeft een uitgebreide collectie archieven, prenten, tekeningen, foto’s, boeken, tijdschriften en kranten van en over Rhoon.

Archievenoverzicht

Nummer

Periode

Naam

Omvang (m 1)

290 1665 - 1922 Van der Poest Clement 0,48
290a 1665 - 1922 Van der Poest Clement - aanvulling 2003 0,39
527 (1431) 1540 - 1984 Beleggingsmaatschappij (Heerlijkheden) Rhoon, Pendrecht en Cortgene 713
141 1623 - 1950 Hervormde Gemeente Rhoon en Pendrecht 2,83
463 1554 - 1984 Ambachten Rhoon en Pendrecht en Gemeente Rhoon 74,32
1349 1667 - 1973 Polder Nieuw- (en Oud-) Pendrecht (Rhoon) 2,22
1358 1629 - 1973 Zegenpolder, Molenpolder en Portlandpolder (Rhoon) 5,52

Bronnen voor stamboomonderzoek

De volgende gegevens van Rhoon kunt u in de raadplegen:

Aanwezig

Periode

Raadpleegbaar via

Geboorten Rhoon 1812-1912 WieWasWie (1812-1902)
Huwelijk Rhoon 1812-1932 WieWasWie (1812-1922)
Overlijden Rhoon 1812-1960 Digitale Stamboom

Voor akten uit latere jaren, en voor informatie uit archieven na 1984, kunt u zich richten tot de gemeente Albrandswaard, telefoonnummer: 010 - 50 61 111, info@albrandswaard.nl . Voor het aanvragen van een kopieakte kunt u terecht bij het E-loket van de gemeente.

Doop-, trouw- en begraafboeken voor 1811

Aanwezig op het Stadsarchief en doorzoekbaar met behulp van indexen op de studiezaal:

  • Dopen Gereformeerd 1718-1812
  • Dopen Rooms-Katholiek 1746-1812
  • (Onder)trouw 1706-1811
  • Begraven 1655-1811 (met hiaten).

Notariële archieven

De akten van de notarissen in Rhoon zijn bij het gemeentearchief aanwezig over de periode 1786-1842. In sommige jaren is er door de notaris zelf een index op de akten gemaakt. Verder kunnen voor de periode 1807-1842 de repertoria van de desbetreffende notaris gebruikt worden om de akten te doorzoeken. Deze kunt u op de studiezaal aanvragen.

In de toegang op het archief van Rhoon vindt u een lijst van alle inventarisnummers.

Bouwtekeningen

In het Stadsarchief Rotterdam zijn van de voormalige gemeente Rhoon alleen enkele bouwtekeningen uit de jaren 1931-1932 aanwezig. Daarnaast zijn er van de jaren 1940-1942 en 1952-1959 verleende vergunningen aanwezig, zonder tekeningen.

Voor alle bouwtekeningen vanaf 1960 kunt u contact opnemen met de afdeling Bouwen en Wonen van de gemeente Albrandswaard, tel. 010 – 506 11 01 info@albrandswaard.nl